Njegoš i masonstvo

Slobodno zidarstvo je u vezi sa Njegošem posmatrano prvenstveno biografski. Skretana je pažnja na Njegoševe veze sa ljudima koji su bili slobodni zidari učitelj francuskog Žom, Garibaldijev sekretar Del Ongaro, Tomazeo, više ruskih masona sa kojima se dopisivao, neki tršćanski kontakti i pre svih Milutinović.

Slobodno zidarstvo je važno kao kanal prenošenja i širenja različitih ezoteričnih doktrina (npr. martinizma u Rusiji). Međutim, ako se ograničimo i samo na specifično masonske simbole i učenja, izgleda da sličnost i paralelu između njih i Njegoševog speva možemo nači u prikazu Boga, simbolici sunca i odnosu svetla i tame. Mada Njegošev Bog za sebe kaže da je Satanu popeo „iz ništa” (3, 245) u literaturi je prihvačeno da je u spevu Bog neko ko samo uobližava materiju, več postoječi tamni haos tvari prevodi u svetlo i red. Bog koji ne stvara ex nihilo nego uređuje materiju podseča na demijurga. Pored nesumnjivih platonskih (Timaj) i gnostičkih paralela, ovakvo poimanje Boga kao demijurga, u to doba, nalazimo u slobodnom zidarstvu u predstavi Velikog Graditelja Univerzuma. Ni V. G. U. nije tvorac „iz ničega”, nego samo organizator, ne stvara materiju nego je uobližava. Po tome se masonerija i razlikuje od Boga hrišćanstva i drugih religija, u kojima je prisutan pojam Tvorca. Upravo na ovakav rad Graditelja masoni primenjuju devize Fiat Lux i Ordo ab Chao. Te devize se mogu primeniti i na Njegoševog Boga koji prevodi od haosa ka redu i harmoniji i od tame ka svetlu, čiji če rad biti okončan kada cela tamna materija postane svetlo.

Slilnost masonskog Arhitekte demijurga i Njegoševog Boga se po-negde objašnjava i zajedniåkim poreklom iz deizma. M. Oben Njegoša smatra deistom i upravo tu nalazi njegovu sličnost sa masonerijom (nepominjanje Bogorodice, izuzetno retko pominjanje Hrista). Ali, postoje i razlike između mehanicističkog deizma i Njegoševe poetske vizije, određene kako spojem različitih filozofskih i teozofskih tema, tako i pesničkim preoblikovanjem. Određene sličnosti se, pak, pojađavaju u svetlu masonskih deviza koje opisuju Graditeqev rad „red iz haosa” i „neka bude svetlo”. Upravo to nas upućuje ne samo na poreklo iz istih osamnaestovekovnih filozofskih ideja, nego na specifično masonske predstave koje prevazilaze običan deizam. To što ovakvo božanstvo lići i na platonskog demijurga ne mora da isključuje masonsku paralelu. Moguće je da se masonski pojam V. G. U.-a razvio ne samo iz engleskog deizma nego i posrednim uticajem renesansnog neoplatonizma u kojem se Bog naziva graditeljem sveta. Za odnos Njegoša i slobodnog zidarstva važni su stihovi iz po-slednjeg pevanja, gde različite religije nastale posle pada osuđuje kao idolopokloničke i izdvaja jedino poklonike sunca.

„Ah kako je zemlja napunjena S idolima svakog izroda!

O kako je lice svemoguće Mračna glupost obezobrazila!

Tame car se zli obradovao Videć ime neba podrugano,

Videć ljude đe svakoj mrskosti Sa tamjanom oltar okađuju,

Videć gadne zmije, krokodile Da bezumna sljepost obožava.

O nevini sinovi prirode, O mudrosti prosta najsjajnija!

Do rođenja sveta istinoga Vi presretni poklonici sunca!

Vi ste vjerni nebesni sinovi, Vas svjetila luče životvorne

Nose k tvorcu, lučah istočniku, Luč je sjajna bogoslovija vam,

Luč vam žrtvu u nebo uvodi, Luč vam tvorca osvjetljava dušu!” (6, 241—260)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *